Żyj zdrowo

Pojęcie higieny osobistej utożsamia się zazwyczaj z czystością. Pogląd taki nie jest słuszny, gdyż czystość stanowi jeden z jej elementów i choć ma niewątpliwy wpływ na utrzymanie zdrowia — przez niedopuszczanie do wielu zakażeń szerzących się np. za pośrednictwem brudnych rąk czy zanieczyszczenia produktów żywnościowych — jest przede wszystkim miernikiem kultury poszczególnych ludzi. Sprawy czystości zresztą ograniczają się praktycznie do higieny osobistej jednego tylko narządu człowieka — skóry. A człowiek ma także wiele innych narządów i układów, co najmniej równie ważnych, które również reagują na warunki środowiska, w jakich dany osobnik żyje. Stąd też higieny osobistej nie możemy ograniczać tylko do spraw Czystości. Jej zadaniem jest wpojenie w człowieka takich zasad postępowania w życiu, które zapewnią mu prawidłowy rozwój, uchronią przed chorobami, pozwolą rozwinąć maksymalną sprawność fizyczną i umysłową, zapewnią dobre samopoczucie. Zasady te powinny dotyczyć właściwego zorganizowania pracy, odpoczynku, rozrywek, snu oraz właściwego zachowania się człowieka w różnych warunkach życia. Układ nerwowy spełnia nadrzędną rolę w stosunku do wszystkich innych układów i narządów. Notowany w ostatnich latach gwałtowny rozwój cywilizacji, postępujący ciągle wzrost mechanizacji i automatyzacji produkcji, coraz bardziej gorączkowy tryb życia wszystkich prawie warstw ludności — są czynnikami wybitnie obciążającymi ten układ i jego stan równowagi. Wyrazem tego jest stale wzrastająca liczba zachorowań na choroby psychiczne i inne choroby układu nerwowego, a zwłaszcza na różnego rodzaju nerwice czynnościowe, czyli zaburzenia funkcji bez zmian chorobowych w danych narządach, które powstają pod wpływem różnego rodzaju konfliktów życiowych. Mogą się one uzewnętrzniać w sposób bardzo różnorodny. Do typowych objawów nerwic należą: zaburzenia snu, łaknienia, bóle głowy, stany przygnębienia, lęki, niepokoje itp.

Odpowiednio opracowany rozkład dnia wzmacnia układ nerwowy, nawet w przypadkach wrodzonej jego słabości. Zasadą powinno być przestrzeganie racjonalnego trybu życia, a więc zachowanie właściwego rytmu pracy i wypoczynku oraz unikanie wszelkich gwałtownie działających bodźców. Regularność w wykonywaniu przez człowieka codziennych obowiązków znajduje całkowite uzasadnienie w zdolności układu nerwowego do tworzenia nawyków. Prowadzi to w efekcie do wytworzenia określonego stereotypu dynamicznego, w którym każda czynność organizmu staje się sygnałem dla czynności następnej i tym samym przygotowuje ustrój do wykonania tej czynności minimalnym wysiłkiem. Istotne znaczenie dla higieny psychicznej mają czynniki wpływające hartująco na stan naszej psychiki oraz układ nerwowy. Czynnikami takimi są między innymi: zabiegi wychowawcze, ćwiczenia woli, ćwiczenia fizyczne, które uczą dyscypliny życia codziennego, nauki i pracy, czynią nas silnym i zrównoważonym oraz uodpornionym na działanie stresów. Nagłe bowiem, wstrząsy psychiczne — lęk, ból, gniew, zmartwienie — mogą nie tylko powodować chorobę, ale wręcz zabić, paraliżując niektóre narządy. Trzeba ćwiczyć wolę, aby takich uczuć do siebie nie dopuszczać i uodpornić się przeciw nim. Należy wzbudzać w sobie myśli i uczucia pogodne, przyjemne, optymistyczne i twórcze — zawsze, a zwłaszcza udając się na odpoczynek. W czasie pracy ulegają zmęczeniu nie tylko mięśnie, ale i tkanka nerwowa. Wyraża się to trudnością skupienia uwagi, osłabieniem zdolności spostrzegania, kojarzenia i rozumowania.

Wskutek braku codziennego ruchu najbardziej cierpi układ nerwowy i sercowo-naczyniowy. Poza tym brak ruchu w pracy oraz nieumiejętność odpoczywania przyczyniają się do zmniejszenia odporności nabytej w okresie lata, podczas urlopu. Zapamiętajmy, że spędzając osiem godzin za biurkiem, a czas wolny po pracy przed telewizorem czy w kawiarni — ograniczamy procesy utleniania w ustroju. Regularne spacery to znakomity środek wzmacniający cały układ nerwowy oraz normalizujący czynności wszystkich gruczołów wewnętrznego wydzielania i procesy przemiany materii. Chodzenie dobrze robi również tym, co chcą się pozbyć nadmiaru wagi Chodzić może każdy. Chodzenie łatwo dostosować do swojej wydolności oddechowej, można je odpowiednio dozować i urozmaicać, wydłużając lub skracając trasę, zmniejszając tempo i długość odpoczynków. Ludzie cierpiący na schorzenia układu sercowo-naczyniowego mogą śmiało i z powodzeniem chodzić na spacery, ale dozowane. Duże znaczenie dla zdrowia psychicznego i wydajności pracy mają odpoczynki cotygodniowe oraz urlopy wypoczynkowe. Dewizą powinno być: „Jak najczęściej frontem do przyrody”. Zawsze trzeba pamiętać, że tlen to główny pokarm dla naszego serca i krwi. Im czystsze powietrze, którym oddychamy, tym dłużej zachowamy młodość. Tak więc unikajmy zadymionych i zmotoryzowanych ulic, wybierając jako teren naszych spacerów i wycieczek okolice poza miastem, a podczas urlopów — najlepiej miejscowości górskie lub nadmorskie.

Zjawiskiem, które w naturalny sposób łączy się z pracą, jest zmęczenie — sygnał ostrzegawczy dla organizmu przed zbytnim, niekorzystnym, a niekiedy nawet groźnym dla zdrowia wysiłkiem fizycznym lub psychicznym. Na zmęczenie składa się wiele przyczyn; są one związane nie tylko z nadmierną pracą fizyczną, lecz także z dużym napięciem psychicznym w czasie pracy, z troskami i kłopotami życia codziennego. Reakcją człowieka przeciwko zmęczeniu jest wypoczynek, który umożliwia regenerację sił i podjęcie pracy na nowo. Trzeba też wiedzieć, że przyczyną zmęczenia może być brak umiejętności odpoczywania. Niewiele osób łączy np. umiejętność wypoczynku z efektywnością wykonywanej pracy. A jednak prawdą jest, że kto potrafi dobrze wypoczywać, ten dobrze pracuje. Jak odpoczywać? Przez prawidłowy i dobry odpoczynek niekoniecznie należy rozumieć długą bezczynność. Często poświęcając mało czasu, możemy dobrze i skutecznie wypocząć i odwrotnie — poświęcając dużo czasu, nie odpocząć wcale. Dlatego rodzaj wypoczynku powinien być zawsze zależny od rodzaju zmęczenia fizycznego czy też psychicznego. W zmęczeniu spowodowanym bardzo intensywną pracą decydującą rolę odgrywają zmiany w układzie mięśniowym, głównie z powodu niedotlenienia organizmu, które jest przyczyną zaburzeń w przemianie materii, zwłaszcza w przemianie węglowodanowej. W następstwie powoduje to wyczerpanie rezerw energetycznych. Duże zmęczenie odbija się również niekorzystnie na czynności innych układów.

Szczególny problem naszych czasów stanowi zmęczenie osób pracujących umysłowo. Jest ono dotychczas najmniej zbadane. Decyduje o nim nie wyczerpanie fizyczne, lecz przede wszystkim zakłócenie czynności nerwowych. Stan taki można określić jako znużenie. Współczesne społeczeństwo jest narażone w dużym stopniu na ujemny wpływ takich czynników jak monotonia pracy w biurze czy przy taśmie produkcyjnej, niewłaściwe warunki pracy (hałas, zbytni pośpiech, ciągły niepokój) itp. Natomiast coraz rzadziej przyczyną zmęczenia jest duży wysiłek fizyczny, gdyż intensywność pracy fizycznej łagodzą narzędzia mechaniczne i automatyzacja. Przy pracy fizycznej wystarcza wyłączyć czynne mięśnie, aby odpoczywać, gdyż procesy regeneracyjne przebiegają w mięśniach dość szybko i sprawnie. Po dziennym lub całonocnym odpoczynku mięśnie regenerują się całkowicie i człowiek czuje się wypoczęty. Natomiast znacznie trudniejszą sprawą jest regeneracja mózgu po pracy umysłowej. Po zakończeniu pracy nie przestaje się o niej myśleć. „Wiadomo, że im silniejsze przeżycia łączą nas z danym dniem, tym trudniej jest od nich uciec. W tych warunkach mamy do czynienia nie z ośmio-, lecz z dwunastogodzinnym lub dłuższym dniem pracy. Dlatego, aby skutecznie wypocząć, powinniśmy stosować odpoczynek czynny, który zaangażuje fizycznie i psychicznie cały organizm. Może to być spacer, majsterkowanie, p

Realizacja wielu ról wymaga od człowieka przede wszystkim energii i czasu. Niewłaściwe wypełnianie ról pociągnąć może rozmaite sankcje, np. zaniedbywanie obowiązków służbowych, zawodowych, może wpłynąć na pozycję jednostki w zakładzie pracy. Człowiek taki nie awansuje, nie jest nagradzany, a nawet bywa, że jest zwolniony. Z kolei pogodzenie roli męża i ojca z rolą działacza społecznego lub człowieka udzielającego się towarzysko — także może być trudne i może prowadzić do konfliktów. Żona oczekuje zrozumienia, partycypacji w uciążliwych obowiązkach domowych, dzieci oczekują i pragną pomocy w nauce, udziału ojca w ich rozrywkach, a przyjaciele pragną życzliwego zainteresowania i poświęcenia im czasu. Wielość pełnionych ról i oczekiwań związanych z każdą z nich powoduje, że człowiek nie jest w stanie wszystkich ich wypełniać z jednakową rzetelnością. Należy zatem wybierać te role, które chcemy wypełniać solidnie, i na nich się koncentrować. Rezygnacja z pełnienia niektórych ról związana jest z dokonanym wyborem wartości i celów, które są dla człowieka najważniejsze. Każdy człowiek w czym innym upatruje sens własnego życia i widzi własne szczęście. „Trzeba mieć zawsze coś do pragnienia, by nie być nieszczęśliwym w swym szczęściu”, jak powiedział wielki polski filozof Władysław Tatarkiewicz. Podejmowanie się wielu ról i niepełne ich spełnianie może prowadzić do sytuacji frustracyjnych. Tylko niewielki procent ludzi ma wysoką odporność na frustrację. Są to, jak twierdzi Kazimierz Dąbrowski, jednostki „ze średnią lub małą wrażliwością uczuciową i wyobraźnią, małą empatią, słabym poziomem przejmowania się”.

Trzeba samemu spróbować różnych form wypoczynku, aby wybrać taką, która dostarcza nam największej przyjemności i daje najlepszy relaks. Organizacją rekreacji na szerszą skalę zajmuje się zakład pracy. Dla górników od wielu pokoleń najlepszą formą odpoczynku było uprawianie własnego ogródka, hodowla gołębi, muzykowanie. Być może tradycja ta wyrosła z tęsknoty za przyrodą, przestrzenią i powietrzem. Czas wolny spełnia tu rolę kompensacyjną dla pracującego pod ziemią górnika. Charakter pracy może narzucać sposób spędzania wolnego czasu poza nią. Ludzie pracujący w tzw. ruchu będą preferować wypoczynek fizycznie bierny. Ruch ludności, migracje ze wsi do miast sprawiły, że tradycyjne formy spędzania czasu wolnego przestały być modne. Powstaje nowe zjawisko, jakim jest uczestnictwo w kulturze masowej. Składa się na nią czytelnictwo prasy, oglądanie telewizji,’ słuchanie radia. Niepokojący jest fakt, że wiele osób wypoczywa w sposób bierny, tylko oglądając telewizję. Jest to o tyle niewłaściwe, że współczesny człowiek coraz mniej żyje w kontakcie z przyrodą, która daje najpełniejsze ukojenie, odprężenie fizyczne i psychiczne oraz uspokojenie.

Czas pracy i czas wolny powinny dopełniać się i wspólnie kształtować osobowość człowieka. Właściwie organizowany wypoczynek ma wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie, a także na wydajność w pracy i harmonijne współżycie rodzinne. W związku z wprowadzeniem skróconego tygodnia pracy racjonalne wykorzystanie czasu wolnego staje się problemem ważnym z punktu widzenia społecznego. Zagadnienie to absorbuje nie tylko tych, którzy decydować będą o rozbudowie bazy materialnej, służącej wypoczynkowi, a więc tanich hoteli, zajazdów,boisk, pływalni itp. Każdy człowiek sam musi podjąć decyzję, jak będzie wypoczywać, w jaki sposób będzie spędzać czas wolny. Dojazdy do pracy, praca zawodowa i życie rodzinne powodują po pewnym czasie znużenie. Regeneracji sił służyć może nie tylko urlop, ale także sobotnio-niedzielny wypoczynek. Przewlekłe zmęczenie jest zagrożeniem dla organizmu. W czasie wolnym powinniśmy zregenerować nasze siły biologiczno-psychiczne. Człowiek znerwicowany źle sypia, jest wybuchowy i aby temu zapobiec, sięga niekiedy po środki farmakologiczne. Przywracają one na krótko tzw. „dobre” samopoczucie. B. Suchodolski pisze: „Między wykonywaną pracą a sposobem spędzania wolnego czasu pracy zachodzi ścisła ‘korelacja. Im cięższe i bardziej przykre są warunki, w których człowiek pracuje, w tym większym stopniu w godzinach wolnych od pracy szuka on zapomnienia”. Najłatwiej, bo bez żadnego wysiłku, znajduje się owo „zapomnienie”, topiąc swe problemy w „alkoholowym morzu”. Człowiek poszukuje niezdrowych kompensacji, aby za wszelką cenę doznawać silnych wzruszeń. Oczywiście nie negujemy roli rozrywki typowo ludystycznej, ale należy poszukiwać także bardziej twórczych form wykorzystania czasu wolnego, jak uprawianie działki, majsterkowanie, kolekcjonerstwo.

Pojęcie higieny osobistej utożsamia się zazwyczaj z czystością. Pogląd taki nie jest słuszny, gdyż czystość stanowi jeden z jej elementów i choć ma niewątpliwy wpływ na utrzymanie zdrowia — przez niedopuszczanie do wielu zakażeń szerzących się np. za pośrednictwem brudnych rąk czy zanieczyszczenia produktów żywnościowych — jest przede wszystkim miernikiem kultury poszczególnych ludzi. Sprawy czystości zresztą ograniczają się praktycznie do higieny osobistej jednego tylko narządu człowieka — skóry. A człowiek ma także wiele innych narządów i układów, co najmniej równie ważnych, które również reagują na warunki środowiska, w jakich dany osobnik żyje. Stąd też higieny osobistej nie możemy ograniczać tylko do spraw Czystości. Jej zadaniem jest wpojenie w człowieka takich zasad postępowania w życiu, które zapewnią mu prawidłowy rozwój, uchronią przed chorobami, pozwolą rozwinąć maksymalną sprawność fizyczną i umysłową, zapewnią dobre samopoczucie. Zasady te powinny dotyczyć właściwego zorganizowania pracy, odpoczynku, rozrywek, snu oraz właściwego zachowania się człowieka w różnych warunkach życia. Układ nerwowy spełnia nadrzędną rolę w stosunku do wszystkich innych układów i narządów. Notowany w ostatnich latach gwałtowny rozwój cywilizacji, postępujący ciągle wzrost mechanizacji i automatyzacji produkcji, coraz bardziej gorączkowy tryb życia wszystkich prawie warstw ludności — są czynnikami wybitnie obciążającymi ten układ i jego stan równowagi. Wyrazem tego jest stale wzrastająca liczba zachorowań na choroby psychiczne i inne choroby układu nerwowego, a zwłaszcza na różnego rodzaju nerwice czynnościowe, czyli zaburzenia funkcji bez zmian chorobowych w danych narządach, które powstają pod wpływem różnego rodzaju konfliktów życiowych. Mogą się one uzewnętrzniać w sposób bardzo różnorodny. Do typowych objawów nerwic należą: zaburzenia snu, łaknienia, bóle głowy, stany przygnębienia, lęki, niepokoje itp.